چگونه سوال چندگزینه ای بسازیم؟
ساعت ٩:٤٢ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٩ بهمن ،۱۳٩۱  کلمات کلیدی: ارزشیابی آموزشی

آزمون‌های عینی آزمون‌هایی هستند که در آنها هم سؤال‌ها و هم جواب سؤال‌ها در اختیار آزمون‌شوندگان قرار داده می‌شوند و آزمون‌شوندگان دربارة جواب‌های داده شده تصمیم‌هایی می‌گیرند یا اعمالی انجام می‌دهند. این آزمون‌ها از سه دسته اصلی صحیح- غلط، جورکردنی و چند گزینه‌ای تشکیل می‌شوند.مطالب پیش رو خلاصه ای از کارگاه آموزشی می باشد که توسط نگارنده در دانشکده صداوسیما برگزار شده است.


آزمون‌های عینی

آزمون‌های عینی آزمون‌هایی هستند که در آنها هم سؤال‌ها و هم جواب سؤال‌ها در اختیار آزمون‌شوندگان قرار داده می‌شوند و آزمون‌شوندگان دربارة جواب‌های داده شده تصمیم‌هایی می‌گیرند یا اعمالی انجام می‌دهند. این آزمون‌ها از سه دسته اصلی صحیح- غلط، جورکردنی و چند گزینه‌ای تشکیل می‌شوند.

تصحیح جواب سؤالات عینی کاملاً دقیق انجام می‌گیرد و در آن نظر شخصی مصحح هیچ‌گونه دخالتی ندارد. از طرفی این آزمون‌ها معمولاً توانایی بازشناسی و یادآوری را می‌سنجند.

 

آزمون چند گزینه‌ای :

این نوع آزمون شامل تعدادی سؤال است که هر یک از آنها از یک قسمت اصلی و تعدادی گزینه (پاسخ) تشکیل می‌شود و آزمون‌شونده از میان گزینه‌های پیشنهادی گزینه صحیح را انتخاب می‌کند.

قسمت‌های مختلف سؤال چند گزینه‌ای :

هر سؤال چند گزینه‌ای شامل قسمت‌های اصلی زیر است:

1- قسمت اصلی یا تنه سؤال: این بخش سؤال متن اصلی سؤال را تشکیل می‌دهد و دربرگیرندة مسئله یا موضوعی است که سؤال باید آن را اندازه‌گیری کند.

2- گزینة درست یا پاسخ سؤال: یکی از گزینه‌های پیشنهادی پاسخ درست سؤال است که آزمون‌شونده باید آن را برگزیند. به این گزینه، کلید گفته می‌شود.

3- گزینه‌های انحرافی: به غیر از گزینه درست سؤال، تعدادی گزینة دیگر نیز برای هر سؤال تهیه می‌شود که به آن گزینه‌های انحرافی می‌گویند. نقش گزینه‌های انحرافی منحرف کردن آزمون‌شوندگانی است که پاسخ درست سؤال را نمی‌دانند.

تعداد گزینه‌های سؤال‌های چند گزینه‌ای از 2 تا 5 متغیر است که آزمون‌های چهار گزینه‌ای شهرت بیشتری دارند.

محاسن آزمون‌های چند گزینه‌ای:

1- آزمون‌های چند گزینه‌ای علاوه بر سنجش محفوظات دانشجویان، توانایی درک، استدلال و قضاوت را نیز می‌توانند اندازه‌گیری کنند.

2- آزمون‌های چند گزینه‌ای به نسبت آزمون‌های صحیح- غلط کمتر امکان حدس زدن کورکورانه را به آزمون‌شونده می‌دهند.

3- پاسخ‌ها به راحتی و با عینیت کامل قابل تصحیح هستند.

4- اغلب دانشجویان این نوع آزمون‌ها را به سایر آزمون‌های عینی ترجیح می‌دهند.


 

معایب آزمون‌های چند گزینه‌ای:

1- ساختن این آزمون‌ها بسیار دشوار است.

2- معلمان اغلب سؤال‌های چند گزینه‌ای را در حد سنجش اطلاعات جزئی و کم اهمیت می‌نویسند.

3- زمانی که به پاسخ‌های غلط نمرة منفی داده می‌شود ممکن است دانشجویانی که خطر می‌کنند از سایر دانشجویان نمره بهتری بگیرند و یا دانشجویانی هستند که در پاسخ دادن به این گونه سؤال‌ها خبره و با تجربه هستند از دانشجویان تازه‌کار نمره بهتری به دست می‌آورند.

 

قواعد تهیه سؤال‌های چند گزینه‌ای

1-اندازه گیری بیش از یک هدف در سؤال : به عبارتی هر سؤال چهارگزینه‌ای بایستی به اندازه گیری یک هدف بپردازد نه بیشتر. تا بتوان برایند بهتری از دانسته‌های داوطلبان بدست آورد. لذا سؤالات از این وجه مورد بررسی قرار گرفتند تا مشخص شود چه تعدادی از سؤالات بیش از یک هدف را نشانه رفته اند.

برای مثال به سؤال زیر توجه فرمایید:

کتاب چهار مقاله ی نظامی عروضی مربوط به چه قرنی است و نثر آن جزو کدام شیوه‌ی نثر است.

1 ـ قرن سوم ـ نثر مرسل                         هدف1                         هدف2

2 ـ قرن ششم ـ نثر مرسل

3 ـ قرن ششم ـ نثر بینابین

4 ـ قرن هفتم. نثر مصنوع

2- سؤال‌ها را کاملاً روشن و واضح بنویسید و از عبارات و کلمات قابل فهم برای دانشجویان استفاده کنید.

3- از تکرار مطالب در گزینه‌ها خودداری کنید چرا که باعث پیچیده شدن گزینه‌ها می‌شود.

 به‌طور مثال در خصوص تکرار مطالب می‌توان به سؤال زیر اشاره کرد:

کدام گزینه در مورد لید درست تر است؟

   1 ـ لید خوب، کوتاهترین لید است

   2 ـ لید خوب، جذاب ترین بخش خبر است

   3 ـ لید خوب، در متن خبر تکرار می‌شود

   4 ـ لیدخوب، مخاطب را تشنه یک خبر پنهانی می‌‌کند

 

 

شکل بهتر سؤال:

         کدام گزینه در مورد لید خوب درست تر است؟

   1 ـ کوتاهترین لید است

   2 ـ جذاب ترین بخش خبر است

   3 ـ در متن خبر تکرار می‌شود

   4 ـ مخاطب را تشنه یک خبر پنهانی می‌‌کند

4- مطالب اصلی سؤال در تنه سؤال باید نوشته شود نه در گزینه‌ها.

مثال نامناسب برای این مطلب:

کدام جمله صحیح است؟

1 ـ مخاطبان محصول فن‌آوری ارتباط هستند

2 ـ مخاطبان محصول زندگی اجتماعی هستند

3 ـ مخاطبان محصول فناوری ارتباطی و زندگی اجتماعی هستند

4 ـ مخاطبان کنش‌های اجتماعی هستند

5- همه گزینه‌های یک سؤال باید متجانس و به موضوع واحدی مربوط باشند.

‌کدام جمله نادرست است؟‌

1 ـ‌فعالیتهای روابط عمومی، نسبت به فعالیتهای تبلیغاتی، باورپذیری بیشتری دارد

2 ـ شناخت دقیق مخاطبان، پیش‌نیاز تهیه و پخش تبلیغات سنجیده و اثربخش است

3 ـ محیط پرازدحام تبلیغات، احتمال اثربخشی پیامهای تبلیغاتی را کاهش می‌دهد.

4 ـ تبلیغات، برای اثرگذاری بر مخاطبان، نیاز به هیچ نوع جذبه‌ای ندارد

6- برای اندازه‌گیری فرآیندهای پیچیده ذهنی در سؤالات، از موقعیت‌ها و مثال‌های تازه استفاده کنید تا مرور آنچه در کتاب یا کلاس آمده نباشد.

7- گزینه‌های انحرافی را طوری بنویسید که توجه آزمون‌شوندگان بی‌اطلاع از موضوع سؤال را به خود جلب کنند.

8- گزینه‌های هر سؤال را طوری بنویسید که از نظر دستوری و جمله‌بندی با صورت سؤال مناسب باشد.

 

 

 

9- در سؤالات منفی کلمات منفی را برجسته جلوه دهید.

مثال :

کدام یک از گزاره‌های زیر در باره ارتباطات سیاسی درست نیست:

  1 ـ مبادله پیام میان نخبگان سازمانهای سیاسی در سطح جهان

  2 ـ اعتراضات عمومی نسبت به عملکرد دولت و پاسخهای دولت به این اعتراضات

  3 ـ مبادله پیام میان نخبگان تصمیم گیرنده و عامه مردم

  4 ـ هردوگزینه های دو و سه صحیح است

 

10- از نوشتن سؤال‌هایی که در آنها متن سؤال منفی و گزینه‌ها هم منفی هستند یعنی منفی مضاعف احتراز کنید.

مثال: در رابطه با استفاده از سؤال‌های انشایی و ارزشیابی هدف‌های آموزشی، نمی‌توان گفت که:

الف- سؤالات انشایی برای ارزشیابی هدف‌های طبقات ترکیب و ارزشیابی بهترین نوع نیستند.

ب- سؤالات انشایی برای ارزشیابی همه طبقات حوزه‌شناختی مفید نیستند.

ج- سؤالات انشایی و عینی تفاوت زیادی با یکدیگر ندارد.

د- استفاده از سؤالات عینی برای هدف‌های دانش همیشه صلاح نیست.

11- تا حد امکان از کاربرد عبارت‌هایی نظیر « همه آنچه در بالا گفته شد » « تمامی موارد فوق » و غیره خودداری کنید.

12- سؤال‌ها را مستقل از یکدیگر بنویسید به طوری که جواب دادن به یک سؤال منوط به سؤال دیگری نباشد.

13- طول (تعداد کلمات) گزینه صحیح را در سؤال‌های مختلف تغییر دهید. هر چند باید سعی شود که طول گزینه‌ها برابر باشد.

14- محل گزینة صحیح را در میان گزینه‌ها به طور تصادفی انتخاب کرده و در نهایت محل گزینه صحیح به تعداد مساوی بین سؤالات تقسیم شود.

به طور مثال در یک آزمون چهار گزینه‌ای که 20 سؤال دارد. سهم هر یک از گزینه‌ها (الف، ب، ج و د) 5 گزینه صحیح می‌باشد.

15- عبارت‌هایی نظیر هیچکدام، هیچ یک از موارد بالا و نظایر اینها را زیاد به کار نبرید.

 

 

16- اگر از جای خالی در تنه سؤال می‌خواهید استفاده کنید، آن را در آخر جمله قرار دهید.    

مثال مناسب:

اولین مطالعة سیستماتیک در مورد فرضیه برجسته‌سازی، در سال 1972 توسط ... انجام گرفته است.

1 ـ استیفنز و پست

2 ـ مک کامبز و شاو

3 ـ فانکاوزر و هیل

4 ـ هیچکدام از سه مورد یادشده