ارزشیابی از معلم آری یا خیر؟؟؟
ساعت ٥:۱۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٤ فروردین ،۱۳٩۳  کلمات کلیدی: معلم خوب

    در اهمیت و جایگاه آموزش عالی در تأمین نیروی انسانی ماهر برای جامعه هیچ شکی نیست. با توجه به دانش محور شدن دنیای امروزی، نقش دانشگاه و ارکان آن به عنوان سازمانی برای ایجاد هماهنگی با تحولات از طرفی و تولید دانش و ایجاد تغییر از سویی دیگر متمایز گشته است. اما این مسأله به راحتی اتفاق نمی افتد به عبارتی کیفیت عناصر موجود در فرایند آموزش که مهمترین آنها استاد، دانشجو و محتوا می باشد در رقم زدن


    در اهمیت و جایگاه آموزش عالی در تأمین نیروی انسانی ماهر برای جامعه هیچ شکی نیست. با توجه به دانش محور شدن دنیای امروزی، نقش دانشگاه و ارکان آن به عنوان سازمانی برای ایجاد هماهنگی با تحولات از طرفی و تولید دانش و ایجاد تغییر از سویی دیگر متمایز گشته است. اما این مسأله به راحتی اتفاق نمی افتد به عبارتی کیفیت عناصر موجود در فرایند آموزش که مهمترین آنها استاد، دانشجو و محتوا می باشد در رقم زدن عملکرد دانشگاه تأثیر بسزایی دارد. بازرگان(1380) در تعریف از کیفیت می گوید: کیفیت عبارت است از"مجموع ویژگی ها و خصوصیات یک فرآورده یا خدمت، که نمایان گر توانایی آن در برآوردن خواسته های بیان شده و یا اشاره شده باشد" از این تعریف این مطلب برداشت می شود که برای ارزیابی کیفیت عناصر در رسیدن به اهداف مدنظر باید برنامه ای داشت.

  دراین بین یکی از اصلی ترین ویا مهم ترین عنصر درهردانشگاهی ، استادان آن دانشگاه می باشند که مسولیت هدایت فرایند یاددهی- یادگیری را برعهده دارند و درصورتیکه آنها ازشایستگی لازم برخوردارنباشند حتی اگر آن دانشگاه ازسازماندهی خوبی هم برخوردارباشد بازهیچ ارزشی نخواهد داشت دراین زمینه   ژاپنی ها می گویند: شایستگی هر نظام آموزشی به اندازه شایستگی معلمان آن نظام است (رووف،1379). بنابراین در برنامه های ارزیابی رسیدگی به کیفیت استاد از ضروریات می باشد.

حال این سوال پیش می آید که برای ارزیابی از اثربخشی فعالیت استاد در طول فرایند تدریس چه باید کرد؟ از چه منابعی برای این ارزیابی می توان اطلاعات بدست آورد؟ در پاسخ به این سوالات بی گمان دانشجویان می توانند به عنوان کسانی که در طول یک دوره آموزشی با استاد در ارتباط هستند اطلاعات درخوری به نظام ارزیابی ارایه کنند شناسایی می شوند. این امر در نظام های مختلف آموزش عالی انجام می شود هر چند منتقدانی نیز دارد اما یکی از شیوه هایی می باشد که جایگاه خود را یافته است.

در خصوص چگونگی استفاده نظام های آموزش عالی از نتایج ارزیابی دانشجویان از تدریس استادان
می توان به کشورهای آمریکا و انگلستان اشاره کرد. در آمریکا اطلاعات بدست آمده از این شیوه ارزیابی در تصمیمات مربوط به بکارگیری متقاضیان تدریس در دانشگاه ها و تعیین میزان حقوق آنها مورد استفاده قرار
می گیرد. در انگلستان به این راهبرد ارزیابی به عنوان منبع اطلاعات ذی قیمتی برای داوری درمورد ارزش گذاری فرایند یاددهی-یادگیری نگریسته می شود و از آن در راستای ارایه بازخوردها و رهنمودها جهت ایجاد تغییرات بالقوه در تعیین محتوای دروس، مواد آموزشی و روش های تدریس استفاده می شود(شیربیگی،همتی1389).

به طور مثال در مقاله‌ای با عنوان ارزیابی دانشجویی از تدریس، ابزار و عامل فرایند توسعه(آلوک،2011) به توصیف فرایند توسعه دانشگاهی به رهبری ارزیابی دانشجویان از فرایند تدریس پرداخته است. در این مقاله ارزیابی دانشجویان از تدریس [1](SET)  را یکی از شایع ترین و در عین حال پر انتقادترین روش‌های ارزیابی استاد دانسته است.

در مقاله مذکور به حیطه‌های فعالیت استاد پرداخته شده است که دانشجویان می‌توانند در مورد آنها نظردهی کنند این حیطه ها عبارتند از: طراحی دروس ، مهارت های آموزشی ، عمق دانش ، مهارت های تسهیل کنندگی،تعامل دانشجو با دانشکده ، توانایی ایجاد انگیزه ، کیفیت تکالیف ، سازماندهی سنجش ، درک عدالت ، و کیفیت بازخورد .

از بررسی های دیگری که در زمینه ارزیابی تدریس استاد انجام شده است به تحقیقی که در مدرسه آموزش خلبانی شیکاگو انجام شده است می‌توان اشاره کرد(سارتاین[2] و همکاران،2011) که با توجه به اهمیت آموزش خلبانی و معایب ارزیابی پرسشنامه‌ای استاد توسط دانشجو به دلایل عدم ارایه بازخورد مناسب از فعالیت‌های استاد و اینکه چه انتظاری از وی در کلاس می‌رود و نیز یکسان بودن سیستم ارزیابی برای استادان خوب و بد، تازه کار و با سابقه،  رویکرد مشاهده فیزیکی یا نظارت از طریق ویدئو کنفرانس را انتخاب کرده‌اند.

در این تحقیق نیز با اشاره به ارزش افزوده در جریان تدریس که همان رشد دانشجو در انتهای دوره
می باشد، افزایش نرخ ارزش افزوده با نمرات ارزیابی استاد رابطه مثبت داشته و با کم شدن رشد دانشجو نمرات ارزیابی استاد نیز کاهش نشان داده است.

در پژوهش دیگری(کوزلینس لیس[3]،2011) که در کشور لتونی انجام شده است با توجه به
محدودیت های ارزیابی استاد توسط دانشجو روشهایی از جمله
نظر سنجی از همکاران ، استفاده از کارشناسان خارجی ، خود ارزیابی ، ویدئو ، مصاحبه دانشجویی ، ارزیابی توسط دانش آموختگان ، کارفرمایان ، مدیران ، نمرات و نمونه کارهای معلم را پیشنهاد داده است.

   در کشور ایران نیز نظرات دانشجویان از تدریس استاد جایگاه ویژه ای دارد و در قوانین ارتقاء اعضای هیأت علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 18/8/1387 یکی از شاخص های تصمیم گیری می باشد و حتی سوالاتی نیز برای این فعالیت طرح و برای اجرا ابلاغ شده است. علاوه بر کاربرد نتایج ارزیابی استاد توسط دانشجو در فرایند امور اداری و استخدامی، نتایج این نوع نظر سنجی می تواند منشأ ایجاد تغییرات به منظور رفع کاستی ها و ضعف عملکرد استاد باشد.



[1] -Student Evaluation of Teaching

[2] -Lauren Sartain

[3] - Vulfs Kozlinskis