مروری بر روشهای جاری ارزشیابی استادان در دانشگاهها
ساعت ۸:٥۸ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱٦ تیر ،۱۳٩۳  کلمات کلیدی: ارزشیابی آموزشی

مقدمه:

انسانها در طول زندگی نیازمند ارزشیای از تواناییها و رفتارهای خود و دیگران بوده و ادامه یا کنترل رفتارشان نیز بوسیله همین ارزشیابی ها انجام می شود. در قرن حاضر نیاز به انجام اینگونه ارزشیابی ها چند برابر شده و می توان گفت انسانها دائماً در حال انجام ارزشیابی از خود و دیگران و جهان پیرامون هستند.


مقدمه:

انسانها در طول زندگی نیازمند ارزشیای از تواناییها و رفتارهای خود و دیگران بوده و ادامه یا کنترل رفتارشان نیز بوسیله همین ارزشیابی ها انجام می شود. در قرن حاضر نیاز به انجام اینگونه ارزشیابی ها چند برابر شده و می توان گفت انسانها دائماً در حال انجام ارزشیابی از خود و دیگران و جهان پیرامون هستند.

ارزشیابی به یک فرایند نظام مند برای جمع‌آوری، تحلیل و تفسیر اطلاعات گفته می شود که به منظور تعیین اینکه آیا اهداف مورد نظر تحقق یافته اند یا خیر و به چه میزانی، انجام می گیرد.

هدف و نقش عمده آموزش عالی، تربیت نیروی انسانی متخصص و مورد نیاز جامعه با کسب توانایی لازم جهت وظایف مربوط در حیطه عملکردی خود است و یکی از عوامل اصلی که می تواند آموزش را از حالت ایستا به مسیری پویا و با کیفیت سوق دهد ارزشیابی است.

استفاده از ارزشیابی کارآمدترین روش جهت بهبود کیفیت آموزشی است. در همین راستا ارزشیابی معلم نیز نوعی ارزشیابی است و عبارت است از تعیین میزان موفقیت معلمان در رسیدن به هدف های آموزشی خود است. برای ارزشیابی معلمان اهداف زیادی برشمرده اند که مهمترین آنها کمک به معلمان در جهت بهبود و اصلاح روشها و فعالیتهای آموزشی و کمک به مدیران برای تصمیم گیری های معقول تر و درست تر درباره استخدام، ترفیع، ارتقا و مانند اینهاست. بنابراین تردیدی نیست که ارزشیابی از کار معلم اقدامی ضروری و سازنده است.

ملاکهای موفقیت آموزشی معلم انواع مختلفی دارند و بسته به اینکه هدف آموزشی معلم را چه چیزی بدانیم، ملاک موفقیت آموزشی او نیز باید متناسب با آن هدف انتخاب شود. از آنجا که برای فعالیتهای آموزشی معلمان هدف های مختلفی وجود دارد به همان نسبت ملاکهای موفیت آموزشی نیز متنوع‌اند. بنابراین چون ملاکهای موفقیت آموزشی معلمان متعددند، روشهای ارزشیابی از کار معلمان نیز به همان میزان متفاوتند. با وجود تنوع روشهای موجود ارزشیابی، هیچ یک از آنها برای ارزشیابی از کار همه معلمان و حتی برای ارزشیابی از کار یک معلم در شرایط متفاوت مفید نیست. بسته به اینکه هدف آموزشی معلم چه باشد، و در شرایط خاص از او چه انتظاری داشته باشیم، روش ارزشیابی متناسب با آن هدف و شرایط و انتظار را باید به کار بندیم.

مدلهای مختلفی برای ارزشیابی اعضای هیات علمی وجود دارد که ارزشیابی توسط مسولین، همکاران و نیز دانشجویان و خود ارزیابی نمونه هایی از آن است که از میان روشهای ذکر شده ارزشیابی هیأت علمی توسط دانشجویان از رایجترین مواردی است که در دانشگاهها و موسسات آموزشی به کار رفته است.

ارزشیابی استاد توسط دانشجویان:

یکی از مطمئن‌ترین راههای افزایش میزان بقای دانشکده ها افزایش ارزشیابی های دانشجویی در آخر ترم می باشد. در این روش مدیران و مسولان موسسه‌های آموزشی به طور رسمی و غیررسمی نظر دانشجویان یا دانش‌آموزان را درباره ویژگی‌های مختلف شخصی و حرفه‌ای معلمان موسسه خود جویا می شوند و بر اساس نظر آنان به قضاوت درباره میزان شایستگی معلمان می‌پردازند. به رغم اختلاف نظرهای زیادی که درباره استفاده از نظرهای شاگردان برای ارزشابی از معلمان وجود دارد این روش کاربرد زیادی یافته است و برای ارزشیابی معلم در سطوح آموزش عالی مورد استفاده قرار می گیرد.

تحقیقات زیادی در پنجاه سال گذشته جهت بررسی ارزشیابی معلمان توسط دانش‌جویان به عنوان یک روش سنجش عملکرد آموزشی انجام شده است. در حالیکه بعضی از مطالعات این روش را به عنوان یک روش ارزشمند ارزشیابی یافته اند برخی دیگر در آن اشکالات و کاستی هایی پیدا کرده اند.

خود ارزیابی اساتید:

خود ارزیابی اساتید یک تکنیک قوی برای بهبود توانمندی معلم است و با اعتقادات وی در مورد توانایی اش در آموزش به فراگیران در ارتباط است. خود ارزشیابی یکی از ابزارهای مهم و مطمئن برای کیفیت در آموزش عالی به شمار می رود و بینش عمیقی در ارتباط با نقاط قوت و ضعف ارائه می دهد و بهترین و مناسب ترین نقطه شروع برای تدوین خط و مشی های پیشرفت و توسعه را نشان می دهد. شاید بتوان گفت بهترین شیوه برای ارزشیابی از یک معلم خود ارزیابی است، زیرا زمانی که مسئولیت قضاوت و داوری درباره نحوه آموزش درکلاس درس به خود وی محول شود و او نتیجه فعالیت های خود را نامناسب تشخیص دهد، مسئولیت اصلاح و بهبود بخشیدن به عملکرد خودرا می پذیرد برای اینکه خود ارزیابی موفقیت آمیز باشد و نتایج واقعی ارائه گردد، اساتید باید بهره گیری ارزشیابی را وسیله ای مطمئن برای رضایت خاطر بیشتر از شغل خود در نظر بگیرند و نتیجه خود ارزیابی نباید هرگز در اختیار افر ادی که از آن به صورت وسیله ای برای ارتقاء اعضای هیات علمی استفاده می کنند قرار گیرد.

ارزشیابی توسط همکاران:

  اگرچه روش ارزشیابی بوسیله همکاران به منظور داوری درباره فعالیتهای علمی و پژوهشی معلمان بویژه اعضای هیات علمی دانشگاه ها فراوان به کار می رود، با این حال از این روش برای ارزشیابی از اثر بخشی کیفیت آموزشی معلمان خیلی کم استفاده شده است. برای این منظور لازم است که سوابق و مدارک مربوط به فعالیتهای علمی – آموزشی معلم گردآوری شود. این روش نیز مانند سایر روشها خالی از اشکال نیست، یکی از مشکلات درگیر با این نوع ارزشیابی پایین بودن سطح پایانی آن است، بدین معنی که بین نمراتی که معلمان مختلف به یک معلم می دهند همخوانی زیادی دیده نمی شود علاوه بر این اعضای هیات علمی در ارزشیابی یکدیگر نمرات سطح بالایی به هم می دهند ودر مشاهدات کلاسی خود از کار یکدیگر میان آنها توافق زیادی به چشم نمی خورد. به رغم مشکلات فوق استفاده از این روش اجتناب ناپذیر است و به عنوان مکمل سایر روشها به ویژه در سطح آموزش عالی بسیار مفید است.

ارزشیابی بر اساس یادگیری دانشجویان:

در این روش معمولاً از میزان یادگیری با پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان به عنوان ملاک شایستگی اساتید استفاده می شود. برای تعیین میزان یادگیری دانشجویان می توان از وسایل گوناگونی مانند امتحانات کلاسی، تکالیف درسی و یا آموزن های استاندارد شده استفاده می شود. این روش را می توان بهترین روش ارزشیابی معلم دانست، به شرط آنکه پذیرفته شود مهمترین هدف آموزشی معلم ایجاد یادگیری در شاگردان است.

در نهایت جهت انجام یک ارزشیابی موثر در دانشکده ها بیست گام زیر توصیه می شود:

1-      تعیین دقیق و روشن اهداف

2-      قبل از جمع آوری داده ها در خصوص نوع استفاده از اطلاعات تصمیم گیری نمائید ( بعنوان مثال افزایش حقوق، ارتقا، بازنشستگی و......)

3-      از مناسب ترین برنامه های ارزشیابی استفاده کنید.

4-      شرکت کنندگان در ارزشیابی را در برنامه ی بهبود روند ارزشیابی دخالت دهید.

5-      از یک ارتباط باز و نیز توسعه وسیع ابزار قبل، حین و بعد از تطابق سیستم ارزیابی استفاده کنید.

6-      حمایت های لازم جهت توسعه ی سیستم را از سازمان های بلند مرتبه تر بدست آورید.

7-      مطمئن شوید که سیستم انعطاف پذیر می باشد.

8-       مطمئن شوید که سیستم قانونی است.

9-      در آغاز دوره ی ارزشیابی مسئولیت های اصلی دانشکده را تعیین کنید.

10- مسئولیت های فرعی دانشکده را درآغاز دوره ی ارزشیابی به همراه ارزششان تعیین کنید.

11- منابع جمع آوری اطلاعات برای ارزشیابی هر کدام از مسئولیتهای فرعی را در آغاز دوره ی ارزشیابی تعیین کنید.

12‌-‌‌ از منابع مختلف اطلاعات استفاده کنید.

13- مطمئن شوید که داده ها و اندازه ها از نظر تکنیکی قابل قبول‌اند ( برای مثال از نظر روایی وپایایی).

14- به صورت اختصاصی معیارها و استانداردهای هر کدام از مسئولیتهای فرعی را تعریف کنید.

15- ارزیاب ها را جهت ارزشیابی آموزش دهید.

16- ناظران را در  دادن بازخورد، آموزش دهید.

17- راز داری را به طور کامل حفظ کنید.

18- به عملکرد مناسب پاداش دهید.

19- توسعه را با ارزشیابی ترکیب کنید، یک مشاور دائم داشته باشید.

20- سیستم ارزشیابی را به صورت دوره ای مرور کنید.